Yunanistan iyi mi kuruldu, 200 yıl evvel neler yaşandı?

0

Yunanistan bugün Yunan halkının Osmanlı idaresine karşı ayaklanmasının 200’üncü yıldönümünü kutlayacak. Atina, “25 Mart Bağımsızlık Günü” kutlamalarında “Türkiye ile kafi idame istediği” iletileri veriyor.

Fransız Le Monde gazetesine konuşan Yunanistan Cumhurbaşkanı Ekaterina Sakellaropoulou, “Yunanistan Türkiye ile uygun komşu olmak ve sulh içinde yaşamak istiyor. Türkiye’de de birebir niyet var ise, biz buna hazırız” dedi.

Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, kutlamalara katılmak için Atina’ya gelen Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Anastasiadis’i karşılarken, “Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki sondaj gemilerini çekmesi, gerginliğin azalması yolunda attığı pozitif yönde bir adımdır. Türkiye’nin bu âlâ niyet gösterisinin daima hale gelmesini istek ediyoruz” diye konuştu.

Bu yıl kutlama merasimlerine, Yunan Devleti’nin kuruluşuna fiilen dayanak veren Rusya, İngiltere ve Fransa’nın yanı sıra ayaklanmayı uzaktan destekleyen ve cenk alanına istekli asker gönderen ABD’nin temsilcileri de katılacak.

Bu kapsamda İngiltere Prensi Charles ve eşi, Rusya Başbakanı Mihail Mişustinin ve eşi, Fransa Müdafa Bakanı Florence Parly de merasimlere katılacak.

ABD tayyare gemisi Eisenhower’ın Pire Limanı’na demirleyeceği, Amerikan ve Fransız cenk uçaklarının askeri geçit merasimlerinde şov yapacakları açıklandı.

Güvenilir Oktay’ın tarih dersi kitaplarında “Yunan İsyanı” adı altında yarım sayfa yer verilen Yunan ayaklanması, Yunan tarih dersi kitaplarında “Yunan ulusunun Osmanlı işgalinden kurtuluşu” olarak okutuluyor.

Türkiye’de “Osmanlı’ya karşı isyan ve ihanet” olarak nitelenen bu ayaklanma, Yunanistan’da “Kurtuluş Savaşı” olarak tanımlanıyor.

Resmen kurulup duyuru edilmiş olduğu 1832 yılına kadar Yunanistan diye bir ülke yoktu. Yalnızca bugünkü Yunanistan’dan diğeri tüm Anadolu’da, Balkanlar’da ve Rusya’da yaşayan -adları Osmanlı’da Rum/Romalı olarak geçen- Helence konuşan Ortodoks Yunanlar vardı.

İ.Ö. Antik Yunan uygarlığı yıllarından sonrasında birinci evvel Roma; ondan sonra Bizans ve son olarak Osmanlı imparatorluklarının hegemonyası altında yaşayan Helenler (Yunanlar), 1798 Fransız ihtilalinin tüm Avrupa’da yarattığı siyasal sarsıntılardan esin alarak bağımsızlık savaşını 1821’de Mora yarımadasında başlattılar.

Fransız Devriminin tesiri

1821’den Yunan Devleti’nin resmen duyuru edilmiş olduğu 1832 yılına kadar Osmanlı güçleriyle daima yaşanmış olan kanlı çatışmalara, periyodun üstün güçlerinden Rusya, İngiltere ve Fransa’nın da iştirak etmesi Yunan Devleti’nin doğmasına yol açacaktı.

Yunan ayaklanması fikri, aslına bakarsak Fransız ihtilalinden 16 yıl sonrasında, 1814’te Rusya’nın Odessa kentinde Yunan tüccar ve aydınlarından oluşan “Filiki Eterya” adlı teşkilat vasıtasıyla doğmuştu.

Rusya Çarı 1. Aleksandr’ın Yunan asıllı yaveri Aleksandr İpsilanti’nin 1820’de Osmanlı’ya bağlı Eflak Boğdan’a saldırısının püskürtülmesine rağmen ayaklanma kıvılcımı kısa bir süre içinde Mora Yarımadası’na sıçramıştı.

Theodoros Kolokotronis, Yorgos Karaiskakis, Petrobey Mavromihalis, Nikitaras, Andrea Myaoulis suretiyle kumandanların başını çekmiş olduğu ayaklanma esnasında Yunan isyancıların ortasında da iç savaşların çıkması Osmanlıların zaman vakit isyanı bastırmasına da yol açıyordu.

Yunan ayaklanmasının tarihçesine bakacak olursak:

1814’te Odessa’da kurulan “Filiki Eterya” ayaklanma fikrini yürüyerek teşkilat oldu.

1820’de Eflak Boğdan’da, İtalya’da (Napoli) başlamış olan ayaklanmalara paralel olarak Mora’ya sıçrayan ayaklanma, o devirdeki dengelerin bozulmasını istemeyen başta Avusturya şansölyesi Metternich olmak suretiyle “Mukaddes İttifak”ı oluşturan Rusya ve Prusya, Osmanlı’nın lehine Yunan ayaklanmasına da karşı çıkıyordu.

Buna rağmen 1821’de Yunan ihtilali 25 Mart’ta resmen diye deklare edildi ve tüm yarımadaya yayıldı.

Karşılıklı katliamlar

1821 ayaklanmasının önüne geçemediği sebebi öne sürülerek “Rum milletinin başı” pozisyonundaki İstanbul Rum Patrik’i, birebir senenin Nisan ayında Sultan 2. Mahmut tarafınca Patrikhane’nin giriş kapısına asıldı.

İstanbul ve Anadolu’daki Rum kiliseleri yakıldı, yağmalandı ve cinayetler işlendi. Rum maslahatgüzarların vazifeleri 1830 yılından sonrasında yine kendilerine iade edildi.

1821’in Eylül ayında Osmanlı idaresinin kıymetli merkezlerinden Trepoliça’da (bugünkü Tripolis) büyük katliamlar oldu. Kimi tarihçiye nazaran 20, bazısına nazaran 35 bin Müslüman hanımefendi, adam, çocuk kılıçtan geçirildi.

O denli ki, Mora kumandanı Kolokotronis, Yunan asıllı Rus prensi Dimitri İpsilanti (Aleksandr’ın kardeşi) ve kumandanlardan Thomas Gordon’un, Trepoliça’ya geldiklerinde işlenen cinayetler ve yağmalamalar karşısında ürperdikleri Yunan tarih kitaplarına yazıldı. Yunan edebiyatına ve ağıt yakılan müziklere da mevzu olan katliamın, “komutanların buyruklarını dinlemeyen azgın çeteler tarafınca yapıldığı” söylendi.

1822’nin Mart ayında bu sefer Sakız (Chios) adasında yaşandı. Sakız adasındaki ayaklanmayı bastırmak için adaya gönderilen Osmanlı kuvvetlerinin hanımefendi, adam, çocuk ayırmadan bazısına nazaran 25 bin Hristiyanı katlettiği yazıldı.

Tıpkı yıl (1822) Mora Yarımadası’nda birinci Anayasa açıklandı.

Bu ve bu suretiyle karşılıklı katliamlar, dünya kamuoyunda büyük yankılar uyandırdı.

Fakat Batı dünyasının aydınları “Bağımsızlık heyecanı, maceracılık” ve “antik Yunan hayranlığı” ile Yunan ayaklanmasına maddi ve içsel takviye vermeye başladı.

Meşhur İngiliz ozan Lord Byron, tüm servetini tabanca temini için ayaklanmaya bağışladı. 1824’te yakalandığı hastalığın sonucunda Yunan ihtilalinin merkezlerinden Messolongi’de öldü.

İç savaşlar

1823-1825 yılları ortasında Yunan kumandanlarla, siyasetçileri, aydınları ve toprak ağaları ortasında iç savaşlar çıktı. “Osmanlı’dan kurtarılan yerlerin paylaşımı ve yönetim usülü” için çıkan çatışmalar ayaklanma hareketini yavaşlattı.

Yunan donanma kumandanlarından Andreas Mialoulis siyasetçilerden hıncını almak için Yunan donanmasının amiral gemisi “Ellas”ı havaya havalandırdı.

Greece 1821 1824’te ikinci iç savaştan bir tasvir

1825’te içteki çatışmalar sürerken, Sultan 2. Mahmud’un buyruğu ile Mısırlı kumandan İbrahim Paşa, donanmasıyla geldiği Mora Yarımadası’na saldırarak isyan odaklarını söndürmeye başladı. Mora, yine büyük katliamlara sahne oldu.

1827’nin Haziran ayında Londra’da toplanan Rusya, İngiltere ve Fransa önderleri, İbrahim Paşa ve ordularının Mora’dan ayrılması için ültimatom verdiler.

Birebir senenin Ekim ayında Mora’dan uzaklaşmayan İbrahim Paşa’nın birliği, Mora’nın ucundaki Navarin açıklarında üç devletin birliği karşısında mağlubiyete uğradı. 89 modüllük donanmanın 4’te 3’ü tahrip oldu. Vaka Osmanlı evveliyatına “Navarin Faciası”, Batı evveliyatına ise “Navarin Zaferi” olarak geçti.

Navarin deniz muharebesi Yunan Devleti’nin geleceği için belirleyici olacaktı.

Osmanlı-Rus Savaşı ve Edirne Muahedesi

1827’de, Yunan asıllı Rusya Dışişleri Bakanı İoannis Kapodistrias yeni kurulan devletin başına getirildi. Rusya Dışişleri Bakanı iken İsviçre yönetim halini ve anayasasını hazırlayan Kapodistrias, birçok ıslahatlar yapmış oldu ve Yunan Devleti’nin temellerini attı.

1828’de patlak veren Osmanlı-Rus harbinde, Rus orduları İstanbul’un sırtlarına kadar ilerledi.

1829’da Edirne Mutabakatı imzalandı. Mutabakatın hususlarından biri Osmanlı idaresinin yeni kurulan “Yunanistan Cumhuriyeti”nin özerkliğini tanıması oldu.

1831’de Yunanistan’ın birinci yöneticisi Kapodistrias, batılılaşmayı sindiremeyen ve devletten daima tazminatlar isteyen 1821 kumandanlarından Mavromihalis kardeşler tarafınca o periyottaki Başşehir Nafplion’da yol ortasında öldürüldü.

1832’de Yunanistan Devleti, Osmanlı idaresi tarafınca da resmen tanındı.

Böylelikle Yunanistan’ın birinci sonlarını oluşturan Mora Yarımadası ve yöresinde 1460’ta başlamış olan ve 400 yıl devam eden Osmanlı hegemonyası sonlanmış oldu.

Tıpkı yıl, İngiltere’nin baskılarıyla Yunanistan’a Kraliyet idaresi getirildi. Alman kökenli Otto von Wittelsbach “Yunanistan Kralı” atama edildi.

Greece 1821 Yeniçeri ordusu 1826

100 yıl sonrasında

Yunanistan, tam 100 yıl sonrasında 1919’da bu sefer karşı atağa geçecek ve Anadolu’yu işgal edecekti. Fakat 3 yıl devam eden Yunan işgali bu sefer Türkiye’nin Kurtuluş Savaşı ile sona erecek ve 1923 Lozan Antlaşması ile iki ülkenin bugünkü hudutları belirlenmiş olacaktı.

Yunanistan’ın sonları 1832-1947 yılları ortasında evreli olarak genişledi. Mora ayaklanması esnasında, yeni Yunanistan’ın hudutlarının nereye kadar olacağı hakkında kimsenin bilgisi yoktu.

Amaç, Yunanların (Rumların) yaşamış olduğu tüm toprakların bağımsızlığını sağlamaktı.

Rusya’nın görevi

Tarihin cilvelerinden biri olsa gerek: Tarihteki vakalar Rusya’nın gerek Yunanistan gerekse Türkiye karşısındaki tavrını, her bir ülke suretiyle, kendi çıkarlarını gözeterek iyi mi değiştirdiğini gösteriyor.

Rusya, Osmanlı’ya karşı ayaklanan ve dindaş olan Hristiyan Ortodoks Yunanlara verdiği askeri ve siyasal dayanağı 1821 Yunan ayaklanmasında gösterdi ve bugünkü Yunanistan’ın ortaya çıkmasında büyük rol oynadı.

Lakin birebir Rusya, 1917 ihtilalinden sonrasında -bu sefer SSCB olarak- yabancı ülkelerin ve bilhassa 1919-1922 ortasında Yunanistan’ın işgali altındaki Anadolu’da verilen Türkiye’nin Kurtuluş Savaşı’na en büyük tabanca yardımı ve takviyesi veren ve Yunanistan’ın “Ufak Asya Faciası” olarak tarihe geçen mağlubiyetinde de büyük rol oynamıştı.

  • Ekim İhtilali Türkiye’yi iyi mi etkiledi?

kaynak : t24.com

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku