Covid aşısı | Dünyada her insanın aşılanması ne kadar sürecek?

0

Uzmanlar, Covid-19 salgınının toplumun bağışıklık kazanmasıyla ortadan kalkacağı mevzusunda aynı fikir. Bunun için aşılama birinci derecede kıymet arz ediyor. Pekala dünyada her insana Covid aşısı yapılması ne kadar sürecek?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Lideri Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, “Aşılar, salgını durdurmak için kıymetli bir ümit deposu” diyor ve ekliyor:

“Dünyayı bütünüyle savunma altına almak için, sırf aşı satın alabilen ülkelerde değil, risk altında bulunan her insanın aşılanmasını sağlamamız gerekiyor.”

Aşıların salgına karşı gayrette kilit rol oynayacağı bilinse de aşı programlarının önüne birçok engel çıkabiliyor.

Mesela kimi ülkeler ve devlet topluluklarının aşı tedariğine yönelik yaklaşımları, bir cins “aşı milliyetçiliği” eleştirisiyle karşı karşıya kalıyor. Bu yaklaşımın, daha fukara ülkeleri “aşı sırasının artlarına gönderilmiş olduğu” belirtiliyor.

Aşı olmaya yönelik toplumdaki tereddütler, üretimde yaşanmış olan zahmetler, tedarik sıkıntıları suretiyle kısıtlar da global manada “cemiyet bağışıklığı” sağlamanın önündeki esas maniler.

Pekala global aşılama takviminde Covid-19’un mağlubiyete uğratılacağı seviyeye erişmek için önümüzde iyi mi bir takvim var?

Aşı programları iyi mi gidiyor?

Covid-19’a karşı aşı programları birçok ülkede başladı. Fakat arz ve talep ortasındaki uyuşmazlık şimdi giderilemedi.

Dünya genelinden istatistikler sunan Our World in Veri internet sayfasına nazaran şu ana kadar 138 ülkede ortalama 565 milyon doz aşı yapılmış oldu.

30 Mart gününde, 24 saat içinde meydana getirilen aşı dozu sayısı 13,9 milyon.

Bu sayılar birinci bakışta yüksek görünse de, 7,8 milyara yakın hesaplanan dünya nüfusunun sırf yüzde 7,2’sine minimum bir doz aşı yapıldığı manasına geliyor.

Eğer aşılama tıpkı süratte ilerlerse, dünya genelinde her insanın aşı olması 3 yıldan fazla sürebilir. Mevcut aşıların neredeyse tamamının, tam koruyuculuk sağlaması için iki doz yapılması gerektiği de not edilmeli.

Economist mecmuasının araştırma ünitesi Economist Intelligence Unit’in (EIU) kestirimine nazaran, gelişmiş ekonomilerde erişkin nüfusun aşılanması 2022’in ortalarını bulacak.

Orta gelirli ülkelerde bu takvim 2022 sonlarına, hatta 2023 başına sarkabilir. En fukara ülkelerde ise yetişkinlerin aşılanması 2024’e dek sürebilir.

Hangi aşılar kullanılıyor?

Pfizer ve BioNTech iştirakiyle geliştirilen aşı, düzenleyici kurumların birinci onayını alan Covid-19 aşısı oldu. İngiltere’de 2 Aralık’ta birinci onay verildi. Bunu, ABD, Avrupa Birliği (AB) ve WHO’nun onayları izledi.

Akabinde Oxford-AstraZeneca tarafınca geliştirilen aşı, ABD’de geliştirilen Moderna, Çin’de üretilen Sinovac ve Sinopharm ile Rusya’dan Sputnik V aşıları yaygın kullanıma sokuldu.

İki aşının daha kitlesel tecrübe etme neticeleri yakın vakitte açıklandı. Novavax aşısı ve Johnson & Johnson şirketine ilişkin Janssen aşısı, düzenleyici kurumlar tarafınca hala inceleniyor.

İsrail ve İngiltere suretiyle nüfusun büyük kısmına minimum bir doz aşı meydana getirilen ülkelerde, aşıların hastaneye başvurma ve mevt sayılarını düşürdüğü, hatta virüsün yayılmasını engellediği istikametinde kuvvetli işaretler var.

Dünya genelinde 200’den fazla aşı talibi güvenlik ve koruyuculuk testlerinden geçmeye devam ediyor. Yeni aşıların onay alması ve üretime geçmesi hızlandıkça, global aşı programının da katlanarak yaygınlaşması beklenebilir.

Başka taraftan, aşı geliştirme süreçleri eşi olmayan süratte gelişse de, aşıların üretim ve dünyaya dağıtılma basamağında istikrarsız ve istikrarsız bir süreç yaşanıyor.

‘Aşı milliyetçiliği’ nedir?

Mesela Kanada, nüfusunun tamamını aşılamak için ihtiyaç duyulan toplam aşı ölçüsünün beş katını sipariş etti. Başka taraftan, ABD’deki Oxford-AstraZeneca aşılarının yığın fazlası dozlarının bir kısmına da talip oldu.

Benzeri şekilde İngiltere de aşı stokçuluğuyla suçlanıyor. Sağlık araştırmalarına odaklanan Wellcome Vakfı’nın yöneticisi Jeremy Farrar, İngiltere’nin tüm nüfusunu aşılamak için gereksinim duyduğu aşı ölçüsünün iki katına haiz olacağını söylüyor:

“Sınırlarımızın ötesini de düşünmeye başlamamız lazım. İngiltere’de kullanılmayacak dozların muhtaçlık duyulan ülkelerle paylaşılması gerekiyor. Bu bir etik sıkıntısı olmaktan oldukça, bilimsel ve ekonomik bir yükümlülük.”

Aşı programında güçlük yaşayan AB de kendi hudutları içinde üretilen aşılar üstünde ihracat denetimlerine başvurmaktan geri durmuyor.

Fukara ülkelerin aşılamaya erişimini arttırmak gayesiyle 2000 senesinde kurulmuş milletlerarası paydaşlık Gavi’nin CEO’su Seth Berkley, mevcut tablonun devam etmesi durumunda Covid krizinin çözülmesinin erteleneceği görüşünde:

“Hükümetler aşı milliyetçiliğine devam eder ve üreticiler aşıları sırf yüksek fiyat verenlerle paylaşmayı sürdürürse, 2009’daki domuz gribi aşısında olduğu suretiyle, krizin daha da uzun sürmesine niçin olurlar.

“Aşının tüm dünyaya erişimi sağlanmazsa, bu durum virüsün dolaşmaya devam etmesini, mutasyona uğramasını ve beşere daha kuvvetli şekilde adapte olmasını getirebilir. Bu her insanın çıkarına alışılmamış.”

  • Dünya Tecim Örgütü Lideri Iweala BBC’ye konuştu: İlaç devleri fukara ülkelerin aşı üretmelerine müsaade vermeli

Aşılar gitmesi ihtiyaç duyulan yere gidiyor mu?

.

Birçok orta gelirli ülke ve birçok düşük gelirli ülke, Covax isminde aşı koalisyonundan sağlanacak aşılara bel bağlıyor.

Covax, gelir seviyesi ne olursa olsun, tüm ülkelere koronavirüs aşısına eşit erişim sağlamayı amaçlayan global bir girişim. Önderliğini bir Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşu olan WHO ve iki aşı müdafa kümesi yapıyor.

Covax düşük gelirli ülkelere, 2 milyarı 2021’de teslim edilmek suretiyle 6 milyar doz aşı sağlama gayesinde.

Şimdiye kadar 70 ülkeye 32 milyon doz aşı, Covax vesilesiyle sağlandı.

Afrika ülkelerinin nüfusunu aşılayan son ülkeler ortasında yer alacağı varsayım ediliyor. Bu ülkeler büyük oranda Covax programına endeksliler.

Gana aşı koalisyonundan faydalanan birinci ülke oldu fakat 31 milyon sözü geçen ülkeye sırf 600 bin aşı verildi.

BBC Afrika Sağlık Editörü Anne Mawathe, ilaç şirketlerine ön sipariş vermeyen bu ülkelerin sonunda Batılı ülkelere nazaran daha yüksek fiyattan aşı satın almak zorunda kalmasının beklenen bulunduğunu söylüyor:

“Birçokları, büyük ilaç şirketlerinin patentleri paylaşması icap ettiğini, böylelikle düşük fiyatlarla daha oldukça aşının üretilebileceğini söylüyor. Lakin firmalar kâr marjlarını düşüreceği için buna yanaşmıyor.”

Yeni varyantlar aşıları iyi mi etkiliyor?

Tüm virüslerin mutasyona uğramış olduğu bilindiğinden koronavirüsün yeni varyantlarının ortaya çıkması bekleniyordu.

Lakin İngiltere, Brezilya ve Cenup Afrika varyantları virüsün yayılma suratını değiştiren mutasyonlar olarak öne çıktı.

Bu varyantların hastalığın daha ağır seyretmesine niçin olduğuna ilişik rastgele bir kanıt yok ve birçok uzman aşıların bunlara karşı tesirini sürdüreceği görüşünde.

Lakin Covid-19 salgının global ölçekte yayılmaya devam etmesi durumunda aşılara kuvvetli yeni varyantların ortaya çıkabileceğinden kaygı ediliyor.

En makus senaryoda, aşılar yeni varyantlara uygun hale getirilebilir. Bu süreç, haftalar ya da aylar sürebilir.

Bu durumda, mevsimsel gripte olduğu suretiyle, koronavirüsün yeni varyantları için her yıl yeniden aşı olmak gerekebilir.

Aşı tereddütü ne durumda?

Covid aşılarına yönelik toplumdaki kuşkular, global ölçekte bağışıklık sağlamanın önündeki kıymetli pürüzlerden.

Bazı kuvvetli ülkelerde kâfi aşı tedariği sağlanmasına karşın aşılama yavaş aşama kaydediyor. Fransa ve Japonya’da anketlere nazaran nüfusun neredeyse yarısı, aşı olmak istemiyor.

Almanya ve İtalya, salgının üçüncü dalgasını yaşıyor olmalarına rağmen, AstraZeneca aşısının kullanımını askıya aldı ve WHO’yu aşının güvenilirliği mevzusunda izahat halletmeye çağırdı.

Gelişmiş ülkelerde aşıya yönelik tereddütler, azca gelirli ülkelere de yayılabiliyor.

Uzmanlar, aşıya yönelik tereddütlerin aşılama süreçlerini etkilemesi durumunda global ölçekte bağışıklık sağlamanın gecikeceği ikazında bulunuyor.

Cemiyet bağışıklığına iyi mi ulaşırız?

“Sürü bağışıklığı” olarak da anılan cemiyet bağışıklığı, nüfusun kıymetli bir kısmı bağışıklık kazandığında sağlanıyor. Bu çoklukla aşılar yardımıyla oluyor.

Büyük çoğunluğun hastalığa karşı bağışıklık kazanması durumunda, başkalarına bulaştırma ihtimali ortadan kalkıyor.

Kızamıkta nüfusun yüzde 95’inin, çocuk felcinde ise yüzde 80’in aşılanması gerekiyor.

Covid-19 ise yeni bir hastalık olduğundan cemiyet bağışıklığı için lüzumlu bağışıklık seviyesi şimdi bilinmiyor. Lakin salgın uzmanları bu oranın yüzde 70 seviyesinde olacağını öngörüyor.

Öte taraftan, zaman ilerledikçe bazı uzmanların bu oranı bir ölçü üste çektikleri de görülüyor. ABD Lideri Joe Biden’ın önde gelen tıbbi danışmanı Anthony Fauci, cemiyet bağışıklığı için lüzumlu bağışıklık oranının yüzde 70 ile 90 ortasında olması icap ettiğini ileri sürüyor.

Covid-19 büsbütün bitirilebilir mi?

İngiltere hükümetinin baş esenlik danışmanı Profesör Chris Whitty, Covid-19’un büsbütün ortadan kaldırılmasının “oldukça düşük küçük bir ihtimal” olduğu görüşünde.

Whitty, şimdiye kadar sırf bir hastalığın tesirli bir aşıyla ve uzun sürede ortadan kaldırılabildiğini hatırlatıyor: Çiçek hastalığı.

Fakat bu aşılama çalışmalarının etkisiz olduğu manasına gelmiyor.

Uzmanlara nazaran, Covid-19’un da mevsimsel bir hastalık olarak varlığını sürdürmesi olasılık dahilinde.

Bu durumda aşıların kıymeti daha da artacak.

Imperial College’dan Profesör Azra Ghani, Covid-19 aşılarının aslolan emelinin, yaşam kurtarmak bulunduğunu vurguluyor. Bunun yolu, cemiyet bağışıklığını sağlamaktan ve virüsün yayılmasını engellemekten geçiyor.

Ghani, “Virüs tanımlanalı bir yıl oldu fakat aşı geliştirmekteki süratimiz beklentilerin oldukça ötesinde. Bu virüsle ilgili bilimsel bilgimiz artıyor. Virüsü büsbütün ortadan kaldırmak için olmasa da, yaşamın olağan akışına dönmesi için ümitli olabiliriz” diyor.

  • Dünya Sağlık Örgütü: Avrupa’da aşılama kabul edilemez formda yavaş aşama kaydediyor
  • Pandemiyle gayrette başarı göstermiş olan ülkeler neleri yanlışsız yapmış oldu?
  • Covid-19 salgınında hangi ülke ne durumda?

kaynak : t24.com

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku