AB-Türkiye krizi iyi mi aşılabilir?

0

Kıymet Akal

İktisat profesörü Erdal Yalçın, Avrupa Birliği-Türkiye bağlantılarını canlandırmak için tahlilin Gümrük Birliği’nin modernizasyonu değil, bunun yerine yeni bir özgür tecim mutabakatı yapılması bulunduğunu söylemiş oldu.

AB-Türkiye bağları mevzusunda uzman adlardan olan Yalçın, AB Başkanlar Doruğu öncesinde Ankara-Brüksel çizgisinde yaşanmış olan son gelişimleri, AB’nin teşvik ve yaptırımlar öngören yeni yol haritasını ve Türkiye’de artan siyasal ve ekonomik istikrarsızlığı, DW Türkçe’ye kıymetlendirdi.

AB ile Türk Hükümeti’ni, kısa vadeli hesaplarla hareket etmekle eleştiren Yalçın, “AB’nin havuç suretiyle gösterdiği Gümrük Birliği modernizasyonu aslına bakarsak içi boş bir teklif” dedi.

Türkiye halkının AB’ye tam üyelik umudunun gerek Avrupa’da gerek Türkiye’de kötüye kullanma edildiğini, bunun siyasal oyun haline getirildiğini aktaran Yalçın, artık buna son verilerek, bağlarda yer değişikliğine gidilmesi icap ettiğini kaydetti.

Erdoğan hükümetinin siyasetlerinin siyasal ve ekonomik istikrarsızlığı daha da derinleştirdiğini aktaran Yalçın, bunun Türkiye’yi AB’den daha da uzaklaştırırken, gençlerin omuzlarına oldukça ağır yükler bindirdiğini söyledi.

Konstanz Üniversitesi’nden memleketler arası ekonomi siyasetleri ve Türkiye uzmanı Prof. Dr. Erdal Yalçın’a yönelttiğimiz sorular ve cevapları şöyleki:

Türkiye’de son haftalarda yaşananlar AB başşehirlerinde telaşla izleniyor. İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme sonucu, HDP’yi kapatma teşebbüsü, HDP’li Ömer Faruk Gergelioğlu’nun bir toplumsal medya paylaşımı sebebiyle milletvekilliğinin düşürülmesi. Ayrıyeten, Naci Ağbal’ın Merkez Bankası Başkanlığı’ndan azledilmesi ile kurlarda yaşanmış olan büyük dalgalanma. Siz tüm bu olan biteni iyi mi değerlendiriyorsunuz?

Yarın başlamış olacak ve iki gün sürecek AB Önderler Tepesi‘nde “pozitif gündem” başlığı altında Türkiye ile yeni bir sürece yeşil ışık yakılması mümkün mü? Almanya buna takviye veren ülkeler ortasında. Ekonomik ve ticari alakaların canlandırılması, Gümrük Birliğinin modernizasyonu suretiyle alanlarda yeni adımlar görebilir miyiz?

Türkiye’de tek başına son bir haftada yaşananlar, gerçekte, olumlu olarak nitelendirilebilecek bir gündemin olmadığını zati açıkça gözler önüne seriyor. Türk Hükümeti’nin sağlam, icra eden bir tavır sergilemediği de ortada. Sadece hem AB hem Türkiye, siyasal önceliklerini kısa vadeli çıkarlarını dikkate alarak belirliyor. AB, Türkiye üstünden Avrupa’ya göçmenlerin gelmemesini ve Türkiye ile Yunanistan ortasında askeri bir ihtilafın önlenmesini istiyor. Erdoğan için de Türk iktisadını istikrara kavuşturmak, konut sahipliği yapmış olduğu göçmenlere AB’den mali yardım almak en kıymetli öncelikler. Gümrük Birliği’nin modernizasyonu ise asli problemlerin tahlilini sağlayacak yol değil…

Birçoklarının tersine siz Gümrük Birliği modernizasyonunu gerçekçi bir yol, sürdürülebilir bir tahlil olarak görmüyorsunuz, niçin?

Evet, Türkiye’nin ticaretinin yüzde 50’si AB ile ve Türk iktisadının geleceği de tekrardan AB ile olacak. Fakat bildiğiniz suretiyle, oldukça derin bir ekonomik entegrasyon öngören Gümrük Birliği, Türkiye’nin AB’ye tam üye olacağı varsayımından yola çıkılarak öngörülmüştü. Gümrük Birliği, Türkiye’nin büyük seviyede AB’de alınan ekonomi politika kararlarına uymasını öngörüyor. AB’de alınan kararlar, direkt Türkiye iktisadını etkiliyor. Fakat gelinen noktada Türkiye’nin gelecek yıllarda AB’ye üye olamayacağı oldukça açık. Bu yüzden AB’nin Türkiye’ye yönelik uygulamak istediği havuç-sopa siyasetinde, Gümrük Birliği’ni havuç suretiyle gösterme isteği kanımca dürüst bir yaklaşıma dayanmıyor.

Sizin teklifiniz ne?

Türkiye rastgele bir ülke değil. 83 milyonu aşkın nüfusu daha da artacak olan Türkiye, Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan bir ülke. Ve bu şu manaya geliyor: Dış siyaseti kimi zaman AB ile çelişebilir, Türkiye’nin pek olağan ki AB’den değişik ulusal menfaatleri olabilir ve bu bakımdan daha çok siyasal esnekliğe gereksinim duyabilir. Artık gerçeklerle yüzleşmek zorundayız ve Türkiye’nin önümüzdeki minimum on yıl süresince AB’ye üye olamayacağı açık. Gelecekte bigün üyelik perspektifinin gene gündeme gelip gelmeyeceğini de bilmiyoruz. Bu yüzden AB’nin havuç suretiyle gösterdiği Gümrük Birliği modernizasyonu aslına bakarsak içi boş bir teklif. Bana nazaran olması ihtiyaç duyulan derin ve kapsamlı bir hür tecim mutabakatıdır. Eğer AB Türkiye’ye samimi ve gerçekçi bir perspektif sunmak istiyorsa o zaman biz Avrupalılar olarak dürüst olmalı, Türkiye ile yeni bir iştirak muahedesi müzakerelerine başlamalıyız. Tıpkı İngiltere, İsviçre ve Ukrayna ile yaptığımız benzer biçimde…

Pekala, hür tecim muahedesi iyi mi bir fark yaratacak?

Derin ve kapsamlı bir özgür tecim mutabakatı olduğu takdirde Türkiye’nin tecim siyasetlerini artık AB belirlemeyecek. Şu anda gümrük tarifeleri, sertifikaların iyi mi olacağı suretiyle bahisler Brüksel’de belirleniyor. Türkiye kendi tecim siyasetleri üstünde denetimi sağlayabilecek….

AB’nin tam üyelik perspektifine son vermesi, Türkiye’nin Batıdan daha da kopmasını tetiklemez mi? Tecrübeli birçok siyasetçi, tam üyelik sürecine son vermenin, Türkiye‘deki liberal, Batı kıymetlerini paylaşan, Türkiyenin geleceğini Avrupada gören kıymetli bir kesimde büyük bir hayal kırıklığıyaratabileceğini, Erdoğan için de bir armağan olacağı görüşünde…

Bu kaygıyı anlıyorum, bu türlü bir riski de görüyorum. Lakin son 10 yıla bakın. AB, Türkiye’de demokrasinin teminatı olabildi mi? Tam üyelik umudunun Türkiye’de olmasıyla birlikte AB’de de istismar edildiğini görüyorum. Türkiye ile AB ortasındaki alakalar siyasal kalite taşımış olduğu için ne zaman siyasal bir gerilim olsa, tüm ekonomik bağlantılar, Türkiye iktisadı, Türk halkının refahı ziyan görüyor. AB-Türkiye bağlantıları bir kısır döngüye girmiş durumda. Tam bu nedenden dolayı: Türk halkının bu kirli siyasal oyunlara alet olmaması için artık taban değişikliği olması icap ettiğini savunuyorum. Zira daha azca siyasal kalite taşıyacak bir bağda, siyasal tansiyonlar Türkiye’nin ekonomik refahını etkilemeyecek, Türkiye’nin refah seviyesi artacak, Türk halkı kendi siyasal geleceğini kendisi çizebilecek, iktidarları kendi değiştirebilecek….

AB Dış Bağlar ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’in Türkiye ile alakalar mevzusunda hazırladığı yeni yol haritası, Erdoğan‘ın tansiyonu artıran dış politika adımlarını sürdürmesi halinde, Türkiye‘ye yönelik “kısıtlayıcı önlemlerolarak nitelenen bazı yaptırımların uygulanmasını öngörüyor. Olası kısıtlayıcı önlemler ortasında, ihracat veya ithalat yasaklarını, gezim veya güç dallarına dönük yaptırımlar, Avrupa Yatırım Bankası ile diğer mali kurumların takviyelerinin kısıtlanması suretiyle alternatifler sıralanıyor. Bunu iyi mi değerlendiriyorsunuz?

Türkiye’de hala yatırımların canlı olmasının sebebi Avrupa Yatırım Bankası’nın büyük ölçekli güç ve altyapı projelerini destekliyor olmasından kaynaklanıyor. Türkiye’nin makus ekonomi siyasetlerine ilaveten bir de Türkiye’ye borç veren tek kurum olarak kalan Avrupa Yatırım Bankası da denklemden çıkarsa işte o zaman bedbaht bir tablo ortaya çıkar. Bakın, salgın ve dünyada artmakta olan enflasyon sebebiyle büyük olasılıkla ABD Merkez Bankası faiz artırımına gidebilir, bu Türkiye suretiyle gelişmekte olan ekonomiler üstündeki baskıyı daha da artırabilir, Türkiye suretiyle riskli ülkelerin ana para piyasalarında para bulması oldukça güçleşir. Bu denkleme Avrupa’nın ekonomi yaptırımlarını ek ederseniz o zaman ne yazık ki iğrenç bir tablo ortaya çıkar. Bakın, zati iğrenç ekonomi idaresi sebebiyle Türkiye 10 yıl yitirdi, bir sonraki 10 yıl için de karamsar olmak için pek oldukça niçin var. Bu şu manaya geliyor: Türkiye’de gençlerin, iki nesilin hiçbir ekonomik perspektifi yok. Türkiye’de gençlerin omzuna yüklenen bu yük oldukça ağır ve bu durum beni de oldukça lakin oldukça üzüyor ve endişelendiriyor.

Türkiye’nin bu türlü giderse daha büyük ekonomik krizlere sürükleneceği, hatta batkı noktasına geleceğini söyleyen, epeyce karamsar bir tablo çizen ekonomi uzmanları var. Siz gidişatı iyi mi görüyorsunuz?

Önümüzdeki iki yıl süresince Türk iktisadını kamu harcamaları ile destekleme imkanı var. Lakin dolar üstünden borçlanan Türk hususi kısmı batkı riskiyle karşı karşıya kalabilir. Ve bu görünüm, Türk Hükümeti’nin ana para piyasalarında uygun faizle para bulmasını güçleştiriyor, bu da Türk Hükümeti’nin Türk iktisadını destekleme alanını daraltıyor. En iğrenç tehlikeyi ise Merkez Bankası’nın son iki yılda acıklı bir halde eksiye düşmüş rezervleri oluşturuyor. Tüm bunlar işte çekince çanlarının çalması demek. Dış borçlara bağımlı bir ekonominiz var ise ‘Ben ana para piyasalarını umursamıyorum, bana ne, kurallarına uymayacağım’ diyemezsiniz… Para bulamadığı takdirde hükümet birkaç ay, haydi bir buçuk yıl yönetim etti diyelim, sadece sonrasında 1999’da olduğu suretiyle bir bankacılık krizi yaşanabilir.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 20 ay suretiyle kısa bir sürede dört kere Merkez Bankası liderini değiştirdi, Türkiye bir sefer daha kur krizine sürüklendi. Türk lirası haftaya süratli karşılık kaybıyla başladı, Türkiye halkı fakirleşmeye devam ediyor… Aslına bakarsak halkın refah seviyesini artırma sorumluluğunu taşıyan Erdoğan‘ın ve ekonomi grubunun oldukça tartışılan adımlarının peşinde iyi mi bir mantık yatıyor olabilir?

Şunu açıkça söz etmek gerekiyor: Türk Hükümeti’nin ekonomi alanındaki kararları büsbütün akıl dışı. Cumhurbaşkanının, bağımsız olması ihtiyaç duyulan Merkez Bankası liderini tadı bir halde, her istediğinde misyondan alabilmesi de inanılmaz bir durum. Misyondan alınan Ağbal’ın iki kez faiz artırmasının TL üstünde pozitif yönde tesiri oldu, enflasyon arttığı için de bu siyasetlerin devam etmesi gerekiyordu. Erdoğan, Ağbal’ı misyondan alarak biz ekonomistlere şu iletisi vermiş oldu: Türk hükümeti faiz artırımları siyasetini benimsemiyor, kabul etmiyor. Bu da şu manaya geliyor. Türk halkı daha da fakirleşecek. Türk halkının averaj geliri 10 yıl öncesine kıyasla yüzde 16 azaldı, işsizlik artıyor, koronavirüs salgını iktisattaki makus gidişatı perçinliyor, siyasal istikrarsızlık derinleşiyor…

Geçen haftalarda hükümet, yabancı sermayeyi ülkeye çekebilmek için argümanlı yeni programlar, ıslahat paketleri deklare etti. Bu son yaşananlar, Türkiyeye bakışı iyi mi etkiledi?

Türk hükümetine güvenerek kim Türkiye’de yatırım yapar? Batılı yatırımcıların Türkiye’de yatırım yapması için bana bir sebep gösterin. Bu şartlarda ne yazık ki gösteremezsiniz.

kaynak : t24.com

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku