AB-Türkiye çizgisinde “şartlı ortaklık” sürecinin şifreleri

0

Kıymet Akal

Avrupa Birliği (AB) Komitesi Lideri Ursula von der Leyen ve Avrupa Kurulu Lideri Charles Michel, 6 Nisan’da Türkiye’yi ziyaret ederek, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşecek.

Friedrich Naumann Vakfı Türkiye Temsilcisi Dr. Ronald Meinardus, DW Türkçe’ye yapmış olduğu değerlendirmede, bu ziyaretin “ilişkilerde yeni bir başlangıcı sembolize ettiğini” söylemiş oldu.

Tarafların ağır krizlere sahne olan münasebetlerdeki gerilim devrini geride bırakarak, icra eden bir ortaklık devrini başlatmayı hedeflediklerini belirten Meinardus, bu görüşmelerin gündeminde de Gümrük Birliği’nin modernizasyonu ve 2016 Sığınmacı Mutabakatı’nın güncellenmesi suretiyle yine her iki taraf için kıymetli bahislerin yer aldığına işaret etti.

“Hem AB hem Türkiye için kıymet taşıyan bu bahislerde somut sonuçlara ulaşılması planlanıyor” diyen Meinardus, ziyaret esnasında Erdoğan’a, AB-Türkiye bağlantılarında ilerlemenin, Doğu Akdeniz’de provakasyonların tekrarlanmamasına bağlı olduğu iletisinin da net bir şekilde verilmesinin beklendiğini lisana getirdi.

“AB’den Erdoğan’a uyarı”

Meinardus, “Avrupalılar, Erdoğan’a, Türk araştırma gemilerinin tartışmalı deniz alanlarından uzak tutulması gerektiği mevzusunda ikazlarını iletecek. Bu sertlikteki bir ön koşul bağlarda yeni. Sayın Erdoğan’ın buna ne halde tepki vereceğini görmek değişik olacak” değerlendirmesini aktardı

AB, Mart ayındaki önderler tepesinde, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki sondaj faaliyetlerini “internasyonal hukuka aykırı” olarak vasıflandırmış, bunların durdurulmasının kıvanç verici bulunduğunu bildirmişti. AB önderleri ayrıyeten, Türkiye ile Yunanistan ortasında başlatılan ikili görüşmelerden ve Kıbrıs görüşmelerinin Birleşmiş Milletler (BM) himayesi altında yapılacak olmasından memnuniyetlerini lisana getirmişti.

Tepe açıklamasında Türkiye’nin tansiyonu düşüren tavrını koruma etmesi ve icra eden angajman sergilemesi durumunda, AB’nin “ortak çıkar alanlarında” işbirliğini, “kademeli, orantılı ve geri çevirebilir” şekilde güçlendirebileceği belirtilmişti.

En dikkat çeken ise “Türkiye ile işbirliğine dayanan ve her iki tarafın çıkarlı olacağı bir ilgi geliştirilmesi AB’nin stratejik çıkarınadır” sözleri olmuştu.

Pekala, bu ne manaya geliyor? Türkiye ile AB ortasında artık değişik bir periyodun tohumları mı atılıyor?

“İlişkiler yine tanımlanacak”

DW Türkçe’nin sorularını yanıtlayan milletlerarası alakalar uzmanı Michaël Tanchum’a nazaran Türkiye-AB ilgilerinin geleceğini Doğu Akdeniz krizi belirleyecek.

Avusturya Avrupa ve Güvenlik Siyasetleri Enstitüsü (AIES) kıdemli uzmanı ve Navarra Üniversitesi öğretim üyesi Profesör Michaël Tanchum, “Doğu Akdeniz krizi, eninde sonunda Türkiye-AB bağlarının gene tanımlanması ile sonuçlanacak. Bu hem Ankara hem de Brüksel için lüzumlu” dedi.

Tanchum, “Türkiye’nin ekonomik ve güvenlik iştiraklerinde artık AB belirleyici bir referans noktası değil. Anlaşılan o ki, Brüksel artık Ankara’ya dönük bazı teşvik edici adımlarla, mevcut sürerdurum ile tam üyelik ortasında bir yerde konumlanacak, hususi bir ilgi için girişim başlattı. Bu hususi münasebet yeni ve daha şekillendirilmesi gerekecek” değerlendirmesini aktardı.

AB son yıllarda Türkiye’yi “tam üyeliğe aday ülke” yerine, “stratejik değere haiz bir komşu” olarak nitelendiriyor. AB’nin son tepe açıklamasında da Türkiye ile münasebetlere “Doğu Akdeniz” başlığı altında yer verildi, işbirliğinin gelişmesi de büyük seviyede Türkiye’nin Doğu Akdeniz siyasetlerine, Yunanistan ve Kıbrıs ile bağlantılarına endekslendi.

“Aday ülke değil üçüncü ülke”

DW Türkçe’ye konuşan AB uzmanı Dr. Ilke Toygür, AB’nin Türkiye ile ilgilerde dış politika mevzularında daha ölçülü ilgi oluşturmayı önceliklendirmesinin çok da fazla şaşırtan olmadığı görüşünde.

Berlin merkezli Uygulamalı Türkiye Araştırmaları Merkezi (CATS) ve İspanyol Elcano Kraliyet Enstitüsü uzmanlarından olan Toygür, “Demokrasi, hukukun üstünlüğü ve temel haklar alanındaki gerileme, Türkiye’nin aslına bakarsak uzun müddettir aday ülke pozisyonunun bir kenara koyulmasına yol açmıştı. Türkiye bir aday ülke değil, büyük seviyede üçüncü bir ülke olarak görülüyor. AB iyi mi kendisini çevreleyen komşu ülkelerle dış politika ve ekonomi alanlarında işbirliğine dayalı bağlantı kuruyorsa, Türkiye ile de bu tabanda bir münasebet kurmaya çalışıyor” diye konuştu.

AB, Mart tepe kararıyla bu alakayı iyi mi şekillendirmek istediğinin de yol haritasını belirledi.Türkiye, dış politika bahislerinde tansiyonu tırmandırmadığı takdirde, Gümrük Birliği modernizasyonu, üst düzey siyasal diyalog ve beşerden beşere temas ile seyahatlerin kolaylaştırılması alanlarında AB adımlar atmayı vaat etti. Türkiye tepe açıklamasında tabir edilmiş olduğu suretiyle, “tekrardan provokasyonlara ve milletlerarası hukuku ihlal eden tek taraflı hareketlere girişirse” o zaman da yaptırımlar için düğmeye basılabileceği açıklandı.

Bu yaptırımların ne olabileceği ise AB Dış Alakalar ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Josep Borrell tarafınca hazırlanarak önderlere sunulan raporda içeriyor. Borrell’in raporunda “kısıtlayıcı tedbirler” olarak nitelendirdiği bu adımlar ortasında, Avrupa Yatırım Bankası ve diğeri mali kurumların takviyelerinin kısıtlanması, ekonomik ilgilerin sonlandırılması ve gezim kesimine yaptırım suretiyle Türkiye iktisadı üstünde baskıyı artırabilecek önlemler öneriliyor.

Özetle AB’nin Türkiye için yeni yol haritası, icra eden tavır karşılığında teşvik, tansiyonu artıracak adımlar karşılığında ağır sonuçlar doğurabilecek ekonomik yaptırımlar öngörüyor.

“İkili yaklaşım”

SWP uzmanlarından Ilke Toygür, “ikili yaklaşım” olarak tanımladığı bu yeni strateji ile AB’nin tansiyonu düşürmeye tıpkı vakitte Türkiye ile genişleme siyaseti üstünden yürütülen lakin işlemez hale gelen bağlantıları yeni bir çerçeveye oturtmaya çalıştığına dikkat çekti.

AB’nin teşvik edici ekonomik araçları birebir vakitte yaptırım olarak da masaya koyduğuna işaret eden Toygür, “AB sonuçta Türkiye’nin en büyük pazarı, en kıymetli dış tecim ortağı, yabancı yatırımlarının da en kıymetli deposu. Görünen o ki elindeki enstrümanları Türkiye ile âlâ muahedeyi sağlayabilecek halde kullanmaya çalışıyor” diye konuştu.

Türkiye’nin demokrasi karnesi ikinci planda

Avrupalı siyasetçiler, Türkiye’nin AB’ye tam üyelik gayesinin gündemden düşmesinden, izlediği siyasetlerle demokratik hukuk devletinde gerilemeye yol açtığına işaret ettikleri Erdoğan’ı görevli tutuyorlar. Avrupalılara nazaran bu siyasetler Türkiye’yi Kopenhag kriterlerinden, doğrusu istikrarlı ve kurumsallaşmış bir demokrasiden, hukuk devleti ve hukukun üstünlüğünden, insan haklarına ve azınlık haklarına hürmetten daha da uzaklaştırdı.

Friedrich Naumann Vakfı Türkiye Temsilcisi Dr. Ronald Meinardus, gelinen noktada AB için Türkiye’de insan hakları ve hukuk devleti alanlarındaki meselelerin öncelik olmaktan çıktığına dikkat çekti.

“Görünün o ki, AB’nin temsil etmiş olduğu ya da temsil etme savında olduğu normatif pahalar Ankara ile istişarelerde çok da fazla büyük bir rol oynamıyor” görüşünü aktaran Meinardus, AB için birebir vakitte birliğin hudutları olarak görülen Yunanistan ve Kıbrıs’ın deniz sonlarına, Türkiye’deki insan haklarından daha büyük önem atfedildiğine işaret etti. Meinardus, “Bilhassa Berlin, Türk-Yunan tansiyonunun askeri olarak tırmanmasından büyük telaş duyuyor ve bu süreçte arabuluculuk için, tüm siyasal ve diplomatik enerjisini kullanıyor. Türk-Yunan diyalogunda kaydedilen ilerleme ve Doğu Akdeniz’de sağlanan sükunet dikkate alındığında, bu dış politika bakımından aslına bakarsak fazlaca başarı göstermiş bir strateji. Lakin Türkiye’de siyasal nedenlerden dolayı mahpusta olanlar için bu çok da fazla kafi bir perspektif değil” değerlendirmesini yapmış oldu.

Top Erdoğan’ın alanında

AB’nin Türkiye ile bağlarında seyretmek istediği yeni yol haritasının iyi mi netice vereceğini zaman gösterecek.

AB başkanları Ursula von der Leyen ile Charles Michel’in Erdoğan ile görüşmesinden sonrasında, tarafların bir kaç fotoğraf paylaşmakla mı yetineceği yoksa daha kapsamlı bir izahat mı yapılacağı merak ediliyor.

Alman uzman Meinardus ise görüşmelerde ilerleme sağlanmasının Türkiye’nin AB üyeleri Yunanistan ve Kıbrıs ile tansiyondan kaçınması koşuluna bağlandığını hatırlatarak, “Türkiye fiilen AB’nin nezareti altında olmaya alışmak zorunda” dedi.

Meinardus, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:

“AB’nin 25 Mart tepe açıklamasında, Ankara ile görüşmelerin ‘kademeli, orantılı ve geri çevrilebilir’ bir formda gerçekleşeceği belirtiliyor. Kısaca adım adım ilerlemek, bu süreçtede Doğu Akdeniz’de sükunet olmasında güvenilir olmak istiyor. Yeni AB stratejisinden anladığım, eğer sayın Erdoğan, Oruç Reis’i tartışmalı bölgelere göndererek tansiyonun tırmanmasına yol açarsa, o zaman görüşmeler kesilecek… Lakin sükunet korunabilirse detaylarda ilerleme kaydedilecek. Hem Avrupa hem de Türkiye için bunun pozitif bir gelişme olacağı görüşündeyim.”

kaynak : t24.com

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku