9 başlıkta, Biden’ın birinci iki ayında Türkiye-ABD münasebetlerinden öne çıkan mevzular


0

ABD’de Joe Biden idaresinin vazifeye başlamasının üstünden iki aydan uzun müddet geçti. 79 yaşındaki Önder 20 Ocak’ta İncil’e elini koyup yeminini etmiş olduğu anda zati birçok bahiste bölünmüş, bazı taraflardan derin bir açmaza girmiş bir ikili münasebet teslim aldı. Türkiye ile ABD’nin, birebir tarafta yer aldıkları Suriye İç Savaşı’nda yaşanmış olan düşünce ayrılıklarından S-400 krizine Trump periyodunda alakaların kıymetli başlıkları çözülmemiş, iktidarın son günlerinde periyodun Dışişleri Bakanı Mike Pompeo Türkiye’ye yönelik yaptırım sonucu almıştı. 

Birçok uzmanın da varsayım etmiş olduğu suretiyle Biden idaresi birinci günlerinden itibaren Ankara’ya yönelik sert bir tavır izledi, Dışişleri imzalı açıklamalar peş peşe geldi. Biden periyodunun birinci iki ayının bizlere verdiği bazı iletileri Türkiye-ABD ilgileri çerçevesinden değerlendirelim.

İnsan hakları vurgusu

Biden’ın misyona seçilmesinden bu yana kendisi ve etrafındaki birçok isim dünyada demokrasi ve insan haklarına uyulmasına büyük kıymet vereceklerini altını çizdi. 

ABD’nin Türkiye hakkında yapmış olduğu açıklamaların kimileri da bu doğrultuda oldu. Bakanlık, İçişleri Bakanı Süleyman Asil’nun LGBTİ’lere karşı nefret telaffuzlarını kınadı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafınca alınan karar doğrultusunda iş insanı ve Anadolu Kültür İdare Konseyi Lideri Osman Kavala‘nın “derhal özgür bırakılması için” davette bulunmuş oldu, Ömer Faruk Gergerlioğlu’nun milletvekilliğinin düşürülmesi ve HDP’nin kapatılması için başlatılan süreçleri eleştirdi. 

Ayrıyeten bu hafta Türkiye ve ABD Dışişleri bakanları karşı karşıya görüştükten sonrasında Antony Blinken yapmış olduğu Twitter paylaşımında “Demokrasi ve insan haklarının ehemmiyetini vurguladım” tabirini kullandı.

Ankara ise bu tenkitlere genel olarak “Türkiye’nin içişlerine karışılmaması gerektiği” ve “süreçlerin kanuna uygun bir halde” işlediğini belirten karşılıklar verdi.

İstanbul Kontratı reaksiyonu

Burada Türkiye’nin TBMM kararıyla girmiş olduğu lakin Cumhurbaşkanı kararıyla çıkmış olduğu İstanbul Mukavelesi için de başka bir ayraç açmak gerekebilir. Peş peşe meydana getirilen açıklamalar, ABD’nin Türkiye’nin bu mukaveledeki imzasını ne kadar ciddiye aldığını gösteriyor. 

ABD Lideri Biden, karar Resmi Gazete’de yayımlandıktan sonrasında şahsen şu açıklamayı yapmış oldu: 

“Türkiye’nin İstanbul Mukavelesi olarak malum Bayanlara Yönelik Sertlik ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Çabaya Ilişik Avrupa Kurulu Sözleşmesi’nden aniden ve temelsiz yere çekilme sonucu derin bir hayal kırıklığı yaratıyor. Dünya genelinde, bu mukaveleyi birinci imzalayan ülke olarak Türkiye’deki kadın cinayetlerindeki artış da dahil, konut içi sertlik vakalarında artışa tanıklık ediyoruz. Ülkelerin, bayanlara karşı şiddete son vermeye bağlılıklarını güçlendirmeleri ve yenilemeleri gerekir, bayanları müdafaayı ve saldırganlardan hesap sormayı amaçlayan milletlerarası mukavelelerden çekilmeleri değil. Bu, global çapta bayana karşı şiddete son vermeyi amaçlayan memleketler arası hareket için yürek kırıcı bir geri adım.”

Mevzuyla ilgili olarak şahsen Dışişleri Bakanı Blinken ve Dışişleri Bakanlığı’ndan da bir izahat yapılmış oldu. Blinken ayrıyeten mevzuyu Çavuşoğlu ile görüşmesinde gündeme de getirdiğini bildirdi.

ABD’nin bağlantılardaki ana odağı S-400’ler

Şu ana kadar ABD’nin yapmış olduğu açıklamalar göz önünde bulundurulunca, Washington’un Türkiye belgesinde bir numaralı gündemin S-400’ler bulunduğunu görebiliriz. 

Ilk olarak NATO’nun birinci olarak Sovyetler Birliği’ne karşı kurulduğunu, şu anda da birinci tehdit olarak Rusya’yı gördüğünü anımsamak gerekir. Bu ittifakın hem mali hem de askeri demirbaşı olan ABD’nin Türkiye’ye S-400 açısından giderek daha azca alan bıraktığını görebiliyoruz. 

Biden idaresi şu ana kadar Pentagon ve Dışişleri Bakanlığı vesilesiyle S-400’lerin elden çıkarılmasını talep etti. Fakat en sert kelimelendirme diplomatik açıdan Joe Biden’ın Türkiye’deki temsilcisi kabul edilebilecek Büyükelçi David Satterfield’dan geldi. Satterfield, özetle bu hususun münakaşaya kapalı bulunduğunu ve krizin çözülmesi için tek yolun Türkiye’nin S-400’leri elden çıkarması olacağını altını çizdi. Böylelikle ABD’nin dolaylı yoldan Ankara’nın “Girit Modeli”ni tartan açıklamalarına negatif cevap verdiğini söyleyebiliriz.

Satterfield’ın T24’ü temsilen katıldığım bu daveti aslına bakarsak Biden idaresinin Ankara’ya bakışının en derli toplu halde anlatıldığı yerdi diyebilirim. Satterfield, ülkesinde ocak ayında kabul edilen Ulusal Müdafa Yetkilendirme Yasası’na (NDAA) dikkat çekerek ABD idaresinin artık bu bahiste Kurultay’ye karşı yeni yükümlülükleri bulunduğunu hatırlattı. Satterfield’in işaret etmiş olduğu maddedeki düzenlemeler ortasında, S-400’leri envanterinde bulundurduğu sürece Türkiye’ye yaptırım uygulanması da yer ediniyor.

Satterfield, ayrıyeten açık bir halde Türkiye’nin Rusya’yla askeri alanda yapacağı diğeri bir tecim mutabakatının da ağır neticeleri olacağını tıpkı konuşmada altını çizdi.

AB-ABD uyumu

Geçen yıl AB önderler tepesinde alınan Türkiye sonucunda, AB’nin Türkiye ve Doğu Akdeniz mevzusunda ABD ile daha koordineli çalışacağının belirtilmesi dikkat çekmişti.

AB’nin yasama organı Avrupa Parlamentosu’nun Türkiye Raportörü Nacho Sanchez Amor, T24’ün bu mevzuyla ilgili sorusuna, “Son vakitlerde Önder Trump sebebiyle ABD ile bazı zorluklar yaşadığımızı biliyorsunuz ki. Yeni iktidarın masaya getirebileceklerinden oldukça umutluyuz. Son devirlerde terk ettikleri birden fazla milletlerarası duruş mevzusunda ABD ile iş birliği yapmak istiyoruz. Bu yüzden yalnızca Türkiye değil; tahminen Çin, hatta Rusya mevzusunda ABD ile iş birliği yapabiliriz” diyerek bu tavrın Ankara’ya hususi olmadığını söz etmeye çalışmıştı. Amor, bu uyumun Biden idaresinin misyona gelmesine bağlı bulunduğunu da açıkça belirtmişti. 

Biden yönetminin dış siyasetteki vurgularından biri de “transatlantik ilişkiler” oldu. Trump devrinin ikili bağlara verdiği hasarı toparlamayı hedefleyen Blinken liderliğindeki Dışişleri Bakanlığı, şimdi Biden vazifeye başlamadan AB ile yakın bağlantılar kuracağının sinyallerini verdi.

Satterfield da bu ruha uygun halde geçen haftaki açıklamalarının kıymetli bir kısmını AB-Türkiye alakalarına ayırdı. Büyükelçi AB ile Türkiye ortasındaki alakaların ehemmiyetini sıkça altını çizdi.

Öte taraftan geçen hafta Reuters’a açıklamalarda bulunan Avrupalı ve ABD’li diplomatlar, ABD Lideri Joe Biden’ın “Ankara ödün vermeye açık görünmüş olduğu için” Brüksel’e Türkiye’ye yaptırım uygulamama daveti yaptığını söz ettiler. Biden’ın yaptırım kararıyla ilgili resmi bir açıklaması hâlâ bulunmuyor. 

Washington, Doğu Akdeniz mevzusundaki gelişmelerden şad

Reuters’a konuşan diplomatlar Biden’ın Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki tansiyonu düşürmeye yönelik atılımlarından şad olduğuna dair tabirleri doğrulayan kimi açıklamalar yaptılar.

Satterfield da; Çavuşoğlu ile görüşmesinden sonrasında Blinken da Doğu Akdeniz mevzusunda Yunanistan ve Türkiye ortasındaki istikşafi ve Dışişleri düzeyindeki görüşmelerden şad olduklarını lisana getirdi.

Telefon diplomasisi

Basında ve televizyonlardaki münakaşa programlarında Biden ve Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın hâlâ görüşmemiş olması sık sık gündeme geliyor.

Bunu devlet liderleri düzeyinde Biden’ın Türkiye ile kuracağı alakanın Trump’ınkinden ne istikamette değişik olacağına dair bir sinyal olarak kıymetlendirebiliriz.

Trump ve Erdoğan’ın sık sık telefonda görüşmesi ve ikili bağlantılardaki sıkıntıları birbirleriyle tartışmaları alışılmış bir durum haline gelmişti. Biden periyodunda ise kurumlar ortası irtibata dönüş bekleyebiliriz. Şu demek oluyor ki diplomatik mevzularda Dışişleri bakanlıklarının, askeri hususlarda ise Pentagon ile Ulusal Müdafa Bakanlığı’nın bahisleri masaya yatıracağı öngörülebilir. 

Bob Woodward ile beraber Watergate Skandalı‘nı ortaya çıkararak Nixon idaresinin çökmesine neden olan gazetecilerden Carl Bernstein’in geçen yaz CNN’de piyasaya çıkan haberine nazaran Trump’ın en oldukça telefon görüşmesi yapmış olduğu önder “açık orta farkla” Erdoğan’dı. Kaynaklar Erdoğan’ın kimi durumlarda Beyaz Saray’ı haftada iki sefer aramış olduğu ve Trump’ın hususi buyruğuyla direkt olarak Oval Ofise’e bağlandığını söylemiş oldu. Biden ile Erdoğan ortasında bu biçim bir ilgi kurulması ise birinci sinyallere nazaran sorun görünüyor. 

Öte taraftan misyon müddetinde 30’a yakın ülke gezen Trump’ın 28 senedir vazife icra eden ABD liderleri içinde Türkiye’yi ziyaret etmeyen tek önder olduğuna dikkat çekmekte de yarar var.

Ankara, Biden ile Erdoğan’ın şimdi görüşmemiş olmasını önemsemez görünen açıklamalarda bulunmuş oldu. Hatta Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalınca, muhalefetin temas olmamasına ilişkin tenkitlerini “eski periyotların aşağılık komplekslerine” benzetti.

Bu ortada Beyaz Saray, Mart başlangıcında Erdoğan ve Biden’ın “bir noktada” telefon görüşmesi yapacağını söylemiş oldu.

Değişik bir rastlantı

Geçen hafta “Merkez Bankası’nın kesintisiz olarak bağımsız bulunduğunu göstermesi gerekecek” diyen Büyükelçi Satterfield, kararların saydam bir formda alınmasının ehemmiyetini altını çizdi: “Eğer öngörülebilir, saydam ve emniyetli bir formda işlemesine müsaade verilirse Türkiye iktisadının hâlâ oldukça kuvvetli olduğuna inanıyoruz.  Alternatifi ise yatırımcılar için alımlı olmaz.” 

Satterfield’ın bu açıklamalarını takip eden sabah piyasaya çıkan Resmi Gazete’de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Merkez Bankası Lideri Naci Ağbal’ı, ortalama dört ay evvel getirmiş olduğu misyondan almış olduğu yazıyordu.

Biden’ın içeride gündemi ağır

Joe Biden’ın ABD içindeki gündemi oldukça ağır. Biden ülkesinin ağır geçirdiği Koronavirüs salgı, pandeminin iktisada tesirleri, aşılanma kampanyası, tabanca maddeleri, görevlendirmeler suretiyle hususlara vaktinin birçoklarını ayırdığı biliniyor. 

Öte taraftan Biden idaresinin Suriye ve Libya suretiyle gündemlerdeki tavrının belirginleşerek oturması bu bölgelerde etkin olan Türkiye için de kıymetli olacak. Bu bölgede Türkiye için en kıymetli gündemlerden biri YPG’nin Washington tarafınca bir terör örgütü olarak tanınması ve desteklenmemesi. Biden’ın bu istikamette bir karar vereceği öngörülmüyor. 

NATO vurgusu

Satterfield ABD’deki yeni idarenin Türkiye’yi bir stratejik bağlaşık, NATO partneri, bölgesi ve ötesinde kıymetli bir ülke olarak gördüğünü lisana getirdi. Blinken da bu hafta Türkiye’nin NATO için kıymetini altını çizdi.

Biden’ın şimdi 2008’de Beyaz Saray’da Önder Yardımcısı olarak misyon almadan evvelki siyasal hayatında da NATO’ya kıymet veren bir isim olduğu biliniyor. Trump suretiyle NATO’yu neredeyse bir “mali yük” suretiyle tanımlayan bir lidere kıyasla ittifakın Biden’ın kıymet sıralamasında oldukça daha üstte yer almış olduğu değerlendirmesinde bulabiliriz. 

Bu sebeple, yeni periyotta Türkiye’nin “NATO’nun en doğudaki üyesi” kimliği Ankara-Washington bağlantılarında daha çoğunlukla öne çıkabilir.

ABD’nin, uzun müddetli dış politika gündemlerinden olan Afganistan’da sulh süreci ile ilgili kıymetli bir konferansın Türkiye’de düzenlenmesini istemesi de, Washington’un Türkiye’yi bölgesi için kıymetli bir ülke olarak gördüğüne dair bir işaret olarak nitelendirilebilir.

kaynak : t24.com

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku